در ادامه قسمت اول همین نوشته https://dinehiran.ir ، در قسمت دوم درباره کشاورزی در ایران در دوره معاصر صحبت می شود.

در حال حاضر، کشاورزی ایران نیمه سنتی – صنعتی است، و به دلیل خرده پا بودن کشاورزان و مالکیت کوچک و پراکنده (کمتر از ۱۰ هکتار وسعت) کشاورزی صنعتی هنوز توسعه نیافته است. در دهه ۱۳۳۹، کشاورزی ایران تقریبا به خود کفائی رسیده بود ولی، اصلاحات ارضی سال ۱۳۴۱، کمبود آب، نامساعد بودن خاک کشاورزی و غیره باعث مهاجرت زیاد روستائیان به شهرها شد، و در سال ۱۳۵۸ دوباره واردات کشاورزی افزایش یافت. ارزش تولیدات کشاورزی ایران به حدود ۲۵ میلیارد دلار رسید.

حدود ۱۲% مساحت کل کشور تحت کشت و کار گیاهان زراعی، باغی و تاکستان قرار دارد که یک سوم این اراضی به صورت کشت آبی و مابقی به روش دیم اداره می شوند. اراضی غرب و شمال غربی ایران حاصلخیز هستند. شرایط آب و هوایی و تنوع اقلیمی کشت و پرورش انواع گیاهان در ایران را ممکن ساخته است. بیش از ۲۰۰۰ گونه گیاهی در ایران می رویند، که فقط ۱۰۰ گونه بیشتر مورد استفاده قرار نمی گیرند. برخی از آنها عبارتند از: غلات، میوه ها، خشکبار، سبزیجات، پنبه، چغندرقند، نیشکر، چای، تنباکو، زیتون، ادویه ها و گیاهان داروئی.

۳۵% اراضی کشور در مناطق نیمه خشک (کوهستانی و دشت) به کشت گیاهان علوفه ای اختصاص دارد. تقریبا معادل وسعت اراضی گیاهان زراعی را جنگل ها پوشانده است. صنعت ماهیگیری برای صادرات و مصرف داخل رونق دارد. پرورش دام های اهلی بیشتر به گاو و گوسفند اختصاص دارد و بعد از آنها بز، گاومیش، اسب، قاطر و الاغ قرار دارد. پرورش مرغ، سایر پرندگان و تولید تخم مرغ هم رونق زیادی دارد.

در حال حاضر در تولید برخی اقلام به حدود ۹۴% خودکفائی نائل شده و کشاورزی مکانیزه آهسته در حال رشد است. دو شهر تبریز و اراک ماشین کشاورزی می سازند.

در حالی که حدود ۱/۴ صادرات غیرنفتی را محصولات کشاورزی شامل می شوند، هنوز تامین برخی اقلام به واردات متکی است. یکی از دلایل عمده مشکلات بخش کشاورزی افزایش دو برابری جمعیت کشور نسبت به قبل از انقلاب است.

برای از بین بردن مشکلات بخش کشاورزی ایران ۴ خط مشی می بایست دنبال شوند:

۱- اصلاح ارضی موجود – از طریق اصلاح زهکشی،  تسطیح اراضی و کنترل فرسایش

۲- توسعه اراضی جدید – که به دلیل نابودی منابع آب و خاک، شوری اراضی، مقدار کمی اراضی جدید قابل توسعه هستند.

۳- اصلاح فراساختاری کشاورزی – مانند جاده ها، وسایل حمل و نقل، بازار و بازاریابی، امکانات ذخیره و بسته بندی، تکنولوژی تولید، ترویج، اعتبارات، ثبات سیاسی، قیمت های تضمینی، توسعه بیمه محصولات کشاورزی و …

۴- اصلاح کمیت و کیفیت محصولات کشاورزی – از طریق بهبود روش های به زراعی و به نژادی

منبع:

  • مظاهری، داریوش، مجنون حسینی، ناصر، مبانی زراعت عمومی؛ تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۹۰، چاپ هشتم.